Birgitta van Bommel, auteur op Oudheidkundige Vereniging Flehite Amersfoort OVF

Nieuwsbrief januari 2026

HET BESTUUR VAN DE OVF WENST U EEN VOORSPOEDIG EN HISTORISCH MOOI JAAR!

Nieuwsbrief december 2025

In deze laatste nieuwsbrief van 2025 kijken we vooruit naar het nieuwe jaar, met verschillende activiteiten op bijzondere historische locaties. Zoals de lezing over Berthe Hoola van Nooten, een domineesdochter die in de negentiende eeuw een prachtig plantenboek maakte. Of de lezingen over de Stadsring, de Oud-Katholieke Kerk en het Amersfoorts stadsgroen. Wij hopen u volgend jaar weer vaak te zien!

Artikelen Jaarboek Flehite 2023

In het Jaarboek 2023 staan de volgende artikelen (met naam van de auteur):

Timo d’Hollosy: Verborgen achter paarse ruitjes. Interieuronderzoek van Huis Cohen aan de Zuidsingel, 1780. (pdf)
Achter de paarse ruitjes van Huis Cohen ligt een uniek interieur verscholen. Naast de hoge rijkdom en kwaliteit ervan blijkt het ook een schat aan informatie te bevatten over de wooncultuur aan het eind van de 18e eeuw, en specifiek over die van de rijke Amersfoortse koop-mansfamilie Cohen.
Addy Schuurman: ‘Wij hebben te berusten en te vertrouwen.’ De Spaanse griep 1918-1920. (pdf)
In de jaren 1918-1920 waarde een dodelijke pandemie door de wereld en ook door Amersfoort en omstreken: de Spaanse griep. Hoe erg was het in onze stad? Ontwrichtte de ziekte het dagelijks leven? En wat deed het stadsbestuur?
Jan H. Lodewijks: De Joodse Amersfoorters 1941-1945. Een kwantitatieve analyse. (pdf)
Bij eerdere onderzoek naar het aantal Joden in Amersfoort tijdens de Duitse bezetting, naar het aantal slachtoffers en hun doodsoorzaak bleken de beschikbare bronnen niet eenduidig. De cijfers zijn geactualiseerd en aangevuld met nieuwe inzichten.
René Voorburg: ‘Jullie hadden het ook gewoon kunnen vragen’. De roofoverval op de Hooglandse Margarethahoeve in november 1944 en berichtgeving in de illegale pers. (pdf)
De familie Van Eijden heeft nog lang last gehad van een overval in de Hongerwinter. Net als andere boeren werd hen verweten dat zij woekerprijzen vroegen voor hun producten. Ook was lang onduidelijk wie de overval pleegde, maar Toon van Eijden wist het meteen.
Koos van Noppen: ‘Men ziet dit als een spelletje van ons, maar zo is het niet’. Bezetting W.A. Ortthuis maakte Amersfoort tot dagelijks voorpaginanieuws, 1972. (pdf)
‘Ortthuis bezet’. Het kleine berichtje had de kracht van een alarmsignaal.1 Ruim een week lang was Amersfoort landelijk in het nieuws. De jonge bewoners van het orthopedisch instituut wisten zelfs Tweede-Kamerleden voor hun zaak te interesseren. Zo snel als het vuur oplaaide, zo snel doofde het na ruim een week. Een terugblik.

Verder:

Jaaroverzicht Monumentenzorg 2022. (pdf)
Jaaroverzicht Archeologie 2022. (pdf)

Presentatie Jaarboek Flehite 2025

Op donderdag 27 november is in de Sint-Joriskerk tijdens een drukbezochte bijeenkomst het Jaarboek Flehite 2025 gepresenteerd. OVF-voorzitter Erno de Groot reikte het eerste exemplaar uit aan Ronald Kersten. Kersten is de zoon van fotograaf Ger Kersten, die actief was in het verzet tijdens WO II. Kleinzoon Helmer Helmers schreef in het Jaarboek 2025 een artikel over Ger Kerstens en de Raad van Verzet. Tijdens de presentatie van het Jaarboek vertelden Helmers en Kersten meer over het onderzoek en het leven van Ger Kersten.

Nieuwsbrief november 2025

In november maar liefst twee activiteiten: een symposium over de impact van de garnizoenen in Amersfoort en de presentatie van het Jaarboek 2025. Deze nieuwsbrief blikt ook vooruit naar het programma van 2026. In januari organiseert de OVF een lezing over een in de vergetelheid geraakte domineesdochter die in de negentiende eeuw een prachtig plantenboek maakte. Als kers op de taart drie filmpjes met een link naar de OVF.

PLUS-boek over Eten & Drinken in Amersfoort

Op maandag 27 oktober is het derde PLUS-boek van Jan Carel van Dijk uitgekomen. Het boek is gewijd aan Eten & Drinken in Amersfoort. Voor het gratis boek worden plaatjes verstrekt bij de boodschappen. Burchard Elias, oud-directeur van Museum Flehite én oud-directeur van het voormalig Culinair Museum in de Mariënhof ontving het eerste exemplaar om 10.00 uur in de winkel aan de Arnhemseweg.

Het boek behandelt veel facetten van voeding: van luxe restaurants tot patatzaken, van productie tot consumptie, evenals de voedseldistributie in de twee wereldoorlogen.

Bekijk hier de aflevering van AmersfoortGezien waarin Jan Carel van Dijk vertelt over het boek.

Presentatie boek Het verhaal van de Berg

Op 27 oktober 2025 is het boek Het verhaal van de Berg gepresenteerd in de Sint Ansfriduskerk in Amersfoort. Klaas de Boer van Stichting Flehite Publicaties reikte het eerste exemplaar uit aan wethouder Tyas Bijlholt en interviewde de auteurs. Na afloop konden degenen die hadden ingetekend hun exemplaar in ontvangst nemen. AmersfoortGezien maakte een opname van de presentatie.

Oude filmbeelden van Amersfoort!

RTV Utrecht gaat voor de serie ‘Een oogje op Utrecht’ de provincie in met oude filmbeelden en vraagt voorbijgangers naar hun reacties. Welke verhalen komen naar boven?

In deze aflevering is Amersfoort aan de beurt. Kijk mee met unieke filmbeelden van de historische binnenstad van Amersfoort, de Hof in de jaren 20, de Muurhuizen, karren in de Langestraat, Onze Lieve Vrouwetoren en nog veel meer. Ook historische opnamen van Kamp Amersfoort en van de bevrijding ontbreken niet.

Bekijk hier de film op de website van RTV Utrecht

De film is gemaakt met medewerking van de OVF en steun van Stichting Fonds Bos.

Nieuwsbrief oktober 2025

De komende maanden biedt de OVF een gevarieerd programma over stadsgroen, villawijk de Berg en garnizoenen in Amersfoort. Ook het Jaarboek komt er volgende maand weer aan. In deze nieuwsbrief alvast een voorproefje. We zoeken nog mensen die willen meehelpen met de verspreiding van het jaarboek. Komt u regelmatig bij de PLUS? Spaar dan de plaatjes voor het derde PLUS-boek over Eten & Drinken in Amersfoort.

Nieuwsbrief september 2025

Voor de lezing over de Moderne Devotie in Amersfoort op 16 september zijn nog enkele plaatsen beschikbaar. In oktober wordt een bijzonder boek gepresenteerd over dé villawijk van Amersfoort: Het verhaal van De Berg. En in november staat de impact van de garnizoenen op Amersfoort centraal tijdens een symposium met onder meer militair historicus Christ Klep. Maar dit weekend eerst genieten van Open Monumentendag!

Nieuwsbrief juli 2025

Het is volop zomer. Wie toch wat cultuur wil opsnuiven kan onder meer terecht in Museum Flehite en in het Rietveldpaviljoen. U kunt zich ook al aanmelden voor de presentatie van De Moderne Devotie in Amersfoort op 16 september. Voor in de agenda alvast een vooruitblik naar een lezing over stadsgroen in Amersfoort en het symposium over Amerfoort Garnizoenstad.

Film ‘Militaire sporen rondom de Sint Aegtenkapel’

De korte film ‘Militaire sporen rondom de Sint Aegtenkapel’ is gemaakt door FASadE (Amersfoorts forum voor architectuur, stedenbouw en landschap) in het kader van Amersfoort Garnizoensstad. In de film vertelt Jan Carel van Dijk over het militaire verleden van de Sint Aegtenkapel en enkele andere plekken in de omgeving. De film laat zien hoe de geschiedenis van Amersfoort verweven is met de aanwezigheid van militairen in de stad.

Video gemaakt door SmuldersAV.

Nieuwsbrief juni 2025

Deze zomer organiseert de OVF interessante excursies. Fietsen langs de werken van Pieter van Achterbergh en langs overblijfselen van de Grebbelinie. Of wandelen langs monumenten en plekken die iets vertellen over de ambivalente relatie tussen Amersfoort en het water. Alvast vooruitkijken? In september wordt een publicatie over de Moderne Devotie in Amersfoort gepresenteerd.

Nieuwsbrief mei 2025

De herdenking van de oorlog en bevrijding is nog niet voorbij. Wilt u naar de lezing over Amersfoort en de oorlog op 20 mei? Wees er dan snel bij, er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar. In deze nieuwsbrief ook twee nieuwe afleveringen in de serie Als de voordeur kon spreken. En Maarten van Rossem gaat in een originele jeep uit de Tweede Wereldoorlog op zoek naar de verhalen van Amersfoort tijdens de oorlogsjaren.

Als de voordeur kon spreken 4 – Leusderweg

Het is 8 mei 1945. Heel Amersfoort is bevrijd en dat wordt uitbundig gevierd, ook op de Leusderweg door de ouders van Philip Labrie. Er is muziek, er wordt gedanst en er loopt een fotograaf rond…..

In de 4e aflevering van de OVF-serie ‘Als de voordeur kon spreken’ haalt Labrie herinneringen aan die tijd op. Ruim 5 jaar geleden kregen deze nog een bijzondere uitroepteken.

De serie ‘Als de voordeur kon spreken’ is gemaakt voor de OVF door Selma Schuurman, Nelleke Visscher en Bert Verlinden.

Als de voordeur kon spreken 3 – Slaagseweg 9 Hoogland

In de begindagen van de Tweede Wereldoorlog brandt het Nederlandse leger boerderijen rond de Grebbelinie plat om een vrij schootsveld te creëren. De Duitsers zorgen voor een snelle herbouw om de voedselvoorziening op pijl te houden. Peter Kuijer woont in zo’n boerderij aan de Slaagseweg 9 in Hoogland en vertelt erover in de 3e aflevering van ‘Als de voordeur kon spreken’.

De OVF-serie ‘Als de voordeur kon spreken’ is gemaakt door Selma Schuurman, Nelleke Visscher en Bert Verlinden.

Tweede druk verschenen van ‘Ruim Anderhalve Eeuw Amersfoorts Garnizoen’

Er is een tweede druk verschenen van het boek ‘Ruim Anderhalve Eeuw Amersfoorts Garnizoen’ van Jan Carel van Dijk, erelid van de OVF.

Met unieke foto’s en verhalen neemt dit boek je mee langs mijlpalen, mensen en plekken die Amersfoort zijn bijzondere garnizoenskarakter geven. Het boek sluit aan op het themajaar ‘Amersfoort Garnizoensstad’. De website Wij Amersfoort besteedt in het artikel ‘Een Eerbetoon: Ruim Anderhalve Eeuw Amersfoorts Garnizoen’ aandacht aan het verschijnen van de tweede druk.

Het boek is verkrijgbaar via de webshop van Stichting Flehite Publicaties en bij de boekhandel en VVV Amersfoort.

Nieuwsbrief april 2025

Dit jaar staat in het teken van tachtig jaar Bevrijding. De OVF organiseert in mei een lezing over Amersfoort tijdens de bezetting. Ook in een zesdelige podcastserie hoort u stemmen uit bezet Amersfoort. Op 19 april wordt de overdracht van Kamp Amersfoort aan het Nederlandse Rode Kruis herdacht. Naast de bevrijding in 2025 ook aandacht voor de militaire geschiedenis van onze stad: Amersfoort Garnizoensstad.

Als de voordeur kon spreken 2 – Madoerastraat 11

In aflevering 2 van de OVF-filmserie ‘Als de voordeur kon spreken’ is Madoerastraat 11 het vertrekpunt. Het Joodse gezin Menko betrekt het huis in 1939 als vader Jakob bezig is met het openen van het warenhuis EPA aan de Utrechtsestraat 14 (nu Nelson). Alleen de jongste dochter Emmy overleeft de Tweede Wereldoorlog. Emmy’s dochter Jolande Drop vertelt in de aflevering over de geschiedenis van haar familie.

De OVF-serie ‘Als de voordeur kon spreken’ is gemaakt door Selma Schuurman, Bert Verlinden en Nelleke Visscher.

Amersfoortse dagboeken. Nu overal te beluisteren!

Met een lezing en een forumdiscussie in Kamp Amersfoort is op dinsdag 25 maart de afronding van het omvangrijke podcastproject Amersfoortse dagboeken luister bijgezet. Vanaf nu zijn de zes afleveringen te beluisteren via Spotify, Apple Podcasts, Podimo en andere platforms. De OVF heeft daar een eigen kanaal — zoek op ‘Historisch Amersfoort’ of klik op: https://app.springcast.fm/podcast/historisch-amersfoort

De stemacteurs Wim Hartog en Reinhard Beskers vertolken dagboekfragmenten van kweekschooldirecteur Honoré Blijdenstijn en oud-beroepsmilitair Witte Jan Vaatstra. Zij brengen de beklemmende oorlogssfeer dichtbij en geven een indringend beeld van het denken en handelen binnen de Amersfoortse bovenlaag.

Als de voordeur kon spreken 1 – Plaquette BW-laan 42

In de OVF-serie ‘Als de voordeur kon spreken’ staat een huis met een verhaal uit de Tweede Wereldoorlog centraal, verwoord door de huidige bewoner of een direct betrokkene.

In deze aflevering gaat het om Barchman Wuytierslaan 42, waar op 5 februari 1945 in de voortuin 20 mannen door de Duitsers werden geëxecuteerd. Een plaquette in de voorpui tussen de huisnummers 40 en 42 herinnert hier nog dagelijks aan. Leonie Herbes vertelt hoe het is om in zo’n huis te wonen.

De film is gemaakt door Selma Schuurman, Bert Verlinden en Nelleke Visscher.

Foto boven dit artikel is gemaakt door Theo Hendriksen (Rechthebbende Archief Eemland).

Nieuwsbrief maart 2025

In de serie korte films, getiteld Als de voordeur kon spreken, staat telkens een huis met een verhaal uit WOII centraal. De eerste aflevering is binnenkort te zien op de website. De lezing over egodocumenten als historische bron in maart is helaas volgeboekt. Wel kunt u alvast inschrijven voor de lezing over Jacob van Campen in april. Maar eerst hopen wij u te zien op de Algemene Ledenvergadering!

Nieuwsbrief februari 2025

Nelleke Visscher en Eric van der Velden bewerkten de oorlogsdagboeken van twee Amersfoorters tot een serie podcasts. Naar aanleiding van de afronding organiseert de OVF een lezing met forumdiscussie over de dilemma’s van de historiograaf. Maar eerst hopen wij u te zien bij de Algemene Ledenvergadering op 18 maart.

Nieuwsbrief januari 2025

In deze eerste nieuwsbrief van 2025 blikt voorzitter Klaas de Boer vooruit op de plannen van de OVF voor het komende jaar. Verder kunt u zich weer aanmelden voor interessante lezingen, leest u meer over de podcastserie ‘De oorlog door de ogen van twee Amersfoortse dagboekschrijvers’, over nieuwe boeken en de stand van zaken rond bouwplan SAM.

Nieuwsbrief december 2024

Fijne feestdagen en tot in 2025!

Artikelen Jaarboek Flehite 2022

In het Jaarboek 2022 staan de volgende artikelen (met naam van de auteur):

Erik Drenth en Francien Snieder: Sporen van de klokbekercultuur aan de Nieuwlandseweg, ca. 2400-1900 v. Chr.(pdf)
Tot dusver zijn slechts twee klokbekergraven onderzocht in de gemeente Amersfoort. Ze zijn in verscheidene publicaties reeds ter sprake gebracht, maar geen daarvan is een uitvoerige en diepgaande verhandeling, terwijl die vanwege de zeldzaamheid wel gewenst is.
Ton Reichgelt: Hoogland, van morgengeld tot kadaster. Landbouw en landschap 1446-1832. (pdf)
Over het ontstaan van Hoogland is al veel geschreven. Het kadaster in 1832 geeft ons zicht op het landschap in het verleden. Maar naar de tussenliggende periode is weinig of geen onderzoek gedaan. Dit artikel is de eerste integrale analyse van de bronnen die licht kunnen werpen op die geschiedenis: de belastingregisters van het kadaster, het oudschildgeld en het huisgeld voor de 17e eeuw en het morgengeld voor de middeleeuwen.
Elizabeth den Hartog: Tribune voor het tonen van Ons Heren Tack? Het doksaal van de Sint-Joriskerk in Amersfoort, ca. 1460-1480. (pdf)
Het rijk versierde doksaal op de scheiding tussen kapittel koor en hallenschip geldt sinds jaar en dag als een hoogtepunt van de middeleeuwse inrichting van de Amersfoortse Sint-Joriskerk en heeft terecht de aandacht van wetenschappers getrokken. Over het Amersfoortse doksaal is dan ook het nodige geschreven. Toch is precieze datering omstreden en zijn vragen aangaande de betekenis van de decoratie en het gebruik van de tribune blijven liggen.
Timo d’Hollosy: Stadspaleis onder de loep. Bouwhistorisch onderzoek van Huis Cohen aan de Zuidsingel, 1643-2022. (pdf)
Het fraaie Huis met de Paarse Ruitjes is wellicht het bekendste woonhuis in de binnenstad van Amersfoort. De gevel dateert uit het laatste kwart van de 18e eeuw, maar het huis zelf is ouder. De verkoop van het pand was aanleiding tot bouwhistorisch onderzoek.
Ella Brusse: Amersfoort en de cholera in 1866. De grootste epidemie van de 19e eeuw. (pdf)
De ziekte die in Nederland in de 19e eeuw de meeste slachtoffers maakte was de cholera. De ziekte boezemde veel angst in door haar onvoorspelbaarheid en door het afschuwelijke ziekteverloop. Een gezond persoon met in eerste instantie lichte symptomen kon van de ene op de andere dag ineens doodziek zijn. 1866 was voor Amersfoort een dieptepunt: dat jaar overleden de meeste Amersfoorters aan de cholera, maar het was tevens de laatste uitbraak in de stad.
Annemieke Hoogenboom: Een gewone straat tussen goed en fout. De Celsiusstraat in de Tweede Wereldoorlog. (pdf)
In de Celsiusstraat liggen bij drie huizen herdenkingsstenen met de namen van de mensen die daar gewoond hebben en in de Tweede Wereldoorlog in Duitse concentratiekampen om het leven zijn gebracht, namelijk bij nummers 12, 22 en 35. Maar de oorlog heeft in de straat met 74 huizen veel meer teweeggebracht.
Bij dit artikel horen twee bijlagen, die u hieronder kunt downloaden:
– Een lijst met de bewoners van alle huizen (pdf)
– De inventaris van de familie Van der Kwast-Brouwer, nummer 33, 3 oktober 1945 (pdf)
Gerard Raven: Van al die doden en goedbedoelde medicijnen. Nieuws over de pest in Amersfoort. (pdf)
In jaarboek 2021 stond het artikel ‘Die affschuwelijcke ende droevige syeckte: de pest in Amersfoort, 1350-1667’. Intussen zijn nog enkele interessante gegevens gevonden. Ook ontving de auteur enkele reacties van lezers.

Verder:

Jaaroverzicht Monumentenzorg 2021 (pdf)
Jaaroverzicht Archeologie 2021 (pdf)

Nieuwsbrief november 2024

Op 28 november wordt het 25ste jaarboek aangeboden in de Sint-Joriskerk. Susan Brunsting zal dan terugblikken op de tumultueze Roze Zaterdag van 1982. Verder in deze nieuwsbrief interessante aanbiedingen van Stichting Flehite Publicaties. U kunt zich ook al aanmelden voor de eerste lezing in 2025 over het Huis met de Paarse Ruitjes.

Nieuwsbrief oktober 2024

Het is de Maand van de Geschiedenis. Er zijn nog enkele plaatsen voor de lezing die aansluit bij het thema ‘Echt nep’ op 30 oktober. In deze nieuwsbrief ook een vooruitblik op de presentatie van alweer het 25ste jaarboek Flehite. Voor veel leden is deze gebeurtenis het hoogtepunt van het verenigingsjaar.

Nieuwsbrief september 2024

De Open Monumenten Dagen en de Maand van de Geschiedenis staan voor de deur. Genoeg te zien en doen om uw historische hart op te halen. Ook een verfrissende nazomerduik in de verschillende activiteiten van De stad en het water is nog mogelijk. En de OVF gaat weer van start met boeiende lezingen. Wij wensen u een mooi seizoen toe!

Nieuwsbrief augustus 2024

Nog even en het culturele seizoen gaat weer van start. De OVF organiseert lezingen in het kader van de Open Monumentendag in september en de Maand van de Geschiedenis in oktober. In Museum Flehite kunt u zich al onderdompelen in kunst en activiteiten rond het thema water. Genoeg te doen dus voor de Toerist In Eigen Stad.