Nieuwsbrief februari 2020

VAN HET BESTUUR

ALV 17 maart 2020

Op dinsdag 17 maart (20.00 uur, Museum Flehite) wordt onze jaarlijkse Algemene Ledenvergadering (ALV) gehouden. Uiteraard zult u daarvoor tijdig de agenda en vergaderstukken krijgen. Na het afscheid eind vorig jaar van bestuurslid Berend Spoelstra kwam er ruimte voor nieuwe gezichten. Het bestuur heeft twee personen bereid gevonden voor invulling te zorgen. Zij hebben inmiddels een oriëntatie achter de rug en stellen zich kandidaat voor het bestuur. Op de komende ALV zullen zij zich presenteren, maar natuurlijk hebben de leden het recht tegenkandidaten in te dienen. Leuk is dat deze kandidaten, die door het bestuur voorgedragen worden, twee dames zijn nadat het bestuur zo'n 7 jaar lang uitsluitend uit heren bestond. Hieronder volgen vast hun CV's:

Naam: Nelleke Visscher, Amersfoorter sinds 34 jaar.
Werk: van boekenverkoopster tot (hoofd/eind/bureau)redacteur. Studeerde ondertussen MO-geschiedenis.
Nu: terug bij mijn oude liefde geschiedenis (OVF-activiteitencommissie). Ook verbonden aan de Stichting Herdenkingsstenen Amersfoort (onderzoeker), de Stichting Leergeld Amersfoort (intermediar) en My Book Buddy (hand-en-spandiensten).
Vrije tijd: muziek (klarinet, piano), Ivriet, tennis, wandelen.

Naam: Trudy de Mooy, Amersfoorter sinds 33 jaar.
Opleiding: Maatschappijgeschiedenis (Erasmus Universiteit), Kunstacademie (Zwolle).
Werk: Rondleider in Amersfoort langs architectuur, stedenbouw en beeldende kunst in de openbare ruimte. Sinds 2003 Manager Informatiecentrum Vathorst.
Hobby’s: Schilderen (T31.nl), Architectuur/Stedenbouw, Fotografie, Reizen.
Digitaal: Linkedin, Facebook, Instagram.
Netwerken: NAVS, Mae West, OVF, 2 kookclubs.

Na het versturen van de zogenoemde contributiebrieven krijgen we vaak alsnog enige meldingen van overlijden of verhuizing. Daarom was het ledental per 1 januari 2020 iets gezakt naar 691, maar inmiddels staat de teller al weer op (bijna) 700!


Vacature bestuur OVF

Berend Spoelstra is per 1 januari 2020 gestopt als bestuurslid. Het bestuur van de OVF bestaat momenteel uit vijf bestuursleden. Naast deze vacature is er nog mogelijkheid om het bestuur aan te vullen tot zeven personen. Inmiddels hebben zich twee kandidaat-bestuursleden gemeld. De bestuursverkiezing is in de algemene ledenvergadering van dinsdag 17 maart 2020.

Indien u ook interesse hebt voor het bestuur of andere activiteiten van de OVF, kunt u contact opnemen met Jelle Hekman, voorzitter OVF, tel. 06-22783912 of email Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Historische Boekenkraam OVF 22 februari 2020

In januari vorig jaar heeft de OVF met succes een “historische boekenkraam” opgesteld in de hal van de bibliotheek in het Eemhuis, ter gelegenheid van het 140 jaar bestaan. Dit herhalen we op 22 februari 2020. Op de kraam worden tegen aantrekkelijke prijzen (van € 1 tot € 5) boeken verkocht die de OVF in de loop der jaren heeft uitgegeven. Daarnaast worden OVF-leden opgeroepen om historische boeken, die u al gelezen hebt, beschikbaar te stellen aan de OVF. Deze worden dan voor belangstellenden op deze boekenkraam aangeboden. Vorig jaar hebben we op deze wijze vele tientallen boeken kunnen aanbieden tegen schappelijke prijzen. De kraam in de hal van het Eemhuis is open van 10 tot 13 uur.

U kunt boeken afgeven bij:
o Klaas de Boer, Barchman Wuytierslaan 68.
o Jan Carel van Dijk, Toscastraat 1.
o Jelle Hekman, Schone van Boskoopgaarde 14.
In de week van maandag 17-21 februari staat er bij de voordeur een boekenkist waar u uw overtollige boeken achter kunt laten.
Als u belt met Jelle Hekman (tel 06-22783912) worden uw boeken bij u thuis opgehaald.

Feestelijke bevrijdingsintocht vrijdag 8 mei 2020

In 2020 viert Nederland in het hele land 75 Jaar Bevrijding. Ook in Amersfoort zijn er tal van activiteiten in voorbereiding.

Amersfoort is niet op 5 mei 1945 bevrijd, maar twee dagen later. Op 5 mei 1945 zijn er nog schermutselingen in de stad. Twee inwoners vinden daarbij de dood. Twee dagen later, op 7 en 8 mei trekken de Engelse en Canadese bevrijders dan toch de stad binnen. Om de bijzondere gebeurtenissen rond de bevrijding van Amersfoort èn de bijzondere betekenis van vrijheid in beeld te brengen en te vieren, organiseert de OVF op 8 mei a.s. voor alle Amersfoorters, jong en oud, een re-enactment van deze bevrijdingsintocht. Een grote kolonne met historische militaire voertuigen, muziekkorpsen en doedelzakspelers trekt op die dag – net als in 1945 – de stad in. De feestelijke bevrijdingsintocht valt samen met de jaarlijkse Veteranendag en wordt momenteel o.a. samen met de organisatie 'Keep them Rolling' en het Cavaleriemuseum voorbereid. Het einde van de bevrijdingsintocht is op De Hof. Een selectie van de bijzondere voertuigen wordt daar korte tijd tentoongesteld. De Amersfoortse New Manhattan Big Band zal de bevrijdingsintocht in de vroege avond spectaculair afsluiten. Nadere informatie volgt, maar noteer de datum alvast: vrijdag 8 mei a.s.!

Vrijwilligers gevraagd
We hebben jonge mensen nodig die de tocht willen begeleiden en ons willen helpen bij de catering op het einde van de dag. Gaarne aanmelden bij Jelle Hekman (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of 06-22783912).

Ledenstand
Op 1 februari 2020 heeft de OVF 699 leden.

OVF LEZING DINSDAG 18 FEBRUARI 2020
Leven en werken van de Amersfoortse musicus Joannes Tollius (door Simon Groot)



Op dinsdag 18 februari 202 houdt Simon Groot een lezing over de musicus Joannes Tollius. Hierin worden verschillende onderwerpen belicht: Tollius' jeugd in Amersfoort aan bod, zijn werkzame leven in Italië en Denemarken, zijn laatste levensjaren als hypotheekverstrekker van Amersfoorts onroerend goed en de verdeling van zijn erfenis. Simon Groot zal uitgebreid ingaan op de muzikale nalatenschap van Tollius. De bijzondere bundel met 'motetten over de waardigheid en zeden van priesters', zijn madrigalen voor het Amsterdams muziekcollege en de motetten die hij opdroeg aan de uitmuntende Amersfoortse musici worden vergeleken met de werken van tijdgenoten en deels beluisterd tijdens de lezing.

Via onderstaande link is een fragment te horen van een van de madrigalen van Joannes Tollius, uitgevoerd door het Hemony Ensemble en het Collegium Amisfurtense o.l.v. Simon Groot. https://www.muziekweb.nl/Link/DBX11517/Madrigali-a-seivoci?WorkID=U00002358453

Simon Groot (1958) is musicus en musicoloog. Hij legt zich in beide disciplines toe op Nederlandse muziek van de late zestiende en vroege zeventiende eeuw. Hij is artistiek leider van het Hemony Ensemble en werkt als conservator van de muziekhistorische collecties van de Universiteit van Amsterdam en als docent muziekwetenschap (Nederlandse muziekcultuur) aan de Universiteit Utrecht.

OVF-LEZING DINSDAG 3 MAART 2020:
Josef Kotälla, de beul van Amersfoort (door Richard Hoving)

De SS’er Josef Kotälla was de beul van Kamp Amersfoort. Een slechtere Duitser liep er in de Tweede Wereldoorlog bijna niet rond in Nederland. Na de oorlog werd hij ter dood veroordeeld. Zijn straf werd omgezet in levenslang. Tot aan zijn dood in 1979 zat Kotälla gevangen in de koepelgevangenis in Breda. Hij behoorde tot de Drie van Breda, de laatste drie Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap. Vorig najaar verscheen een biografie van Kotälla van de hand van Richard Hoving. In deze studie, waarop Hoving promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen, wordt voor het eerst een volledig beeld geschetst van de beruchte Duitse oorlogsmisdadiger.

Tijdens de lezing op dinsdagavond 3 maart vertelt Hoving uitgebreid over het leven van Kotälla. Hij licht toe hoe de Duitser in korte tijd kon uitgroeien tot de beul van Amersfoort. Zijn berechting en gevangenschap in Breda komen deze avond aan bod. Tot slot geeft Hoving een inkijkje in het verloop van zijn onderzoek en gaat hij in op de reacties op zijn boek.

Richard Hoving (1971) is historicus en journalist. ‘De beul van Amersfoort. Biografie van Josef Kotälla (1908-1979)’ is zijn tweede boek. Eerder schreef hij ‘Het ‘foute’ kamp. De geschiedenis van het Amersfoortse interneringskamp Laan 1914 (1945-1946)’

‘HET IS GEBEURD, DUS HET KAN WEER GEBEUREN’
(Lezing door Edie Brouwer, donderdag 19 maart 2020)

Dit jaar herdenken we het einde van de Tweede Wereldoorlog en vieren we de bevrijding. In vrijheid leven lijkt vanzelfsprekend in onze democratische rechtstaat, maar hoe was dat vijfenzeventig jaar geleden? Edie Brouwer, gids en vrijwilliger van Kamp Amersfoort, staat in deze lezing op donderdagavond 19 maart stil bij de circa twintig mannen uit Bunschoten die in de Tweede Wereldoorlog gevangen zaten in Kamp Amersfoort.

‘Het is gebeurd, dus het kan weer gebeuren’ is de titel van de lezing. Het is een quote uit het boek ‘Is dit een mens’ (1986) van Primo Levi dat algemeen wordt beschouwd als één van de klassieke getuigenissen over de Jodenvervolging. ‘Is dit een mens’ is een indrukwekkende en huiveringwekkende getuigenis die al zestig jaar tot de top van de wereldliteratuur behoort.

In de lezing staat Brouwer stil bij de vraag ‘wat is de mens?’ En wat maakt dat onder de vaak zware omstandigheden in Kamp Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog, de ‘volslagen hel’ volgens een oud-gevangene, het beste maar soms ook het slechtste in de mens naar boven komt? In zijn meeslepende betoog laat Brouwer zijn publiek zien hoe dit kon gebeuren.
Ook gaat hij in op nepnieuws, gekrenkte trots na de Eerste Wereldoorlog én zet hij uiteen hoe de economische crisis van de jaren twintig en dertig de voedingsbodem vormde voor het nazisme. Edie Brouwer bespreekt dilemma’s over alleen durven staan of meegaan in groepsdruk, over vergelding of vergeving na de oorlog en of we van de geschiedenis kunnen leren. Een inspirerende lezing dus die stemt tot nadenken.

Deze lezing maakt deel uit van 75 jaar bevrijding Amersfoort en wordt georganiseerd door Bibliotheek Eemland en Archief Eemland.

Aanmelden
De lezing is donderdag 19 maart 2020 van 19.30 tot 21.00 uur in het Oostwende College, Plecht 1, 3751 WB in Bunschoten. De lezing is gratis. Meld u aan via de website van Bibliotheek Eemland www.bibliotheekeemland.nl

TENTOONSTELLING KUNST UIT NOORD NEDERLAND
(Museum Flehite, 9 februari t/m 5 mei 2020)



Kunstenaar Hendrik Werkman (1882- 1945) werd in de Tweede Wereldoorlog, drie dagen voor de bevrijding van Groningen, gefusilleerd door de Duitsers. In het jaar dat Nederland 75 jaar vrijheid viert, herdenkt Museum Flehite hem met een expositie waarin o.a. zijn kleurrijke ‘druksels’ worden getoond. Daarnaast is er werk te zien van diverse andere Noord-Nederlandse kunstenaars. Bijna alle werken in de expositie zijn afkomstig uit de collectie Niemeijer-Hidding. Voor het eerst wordt deze privéverzameling museaal getoond.

Het echtpaar Niemeijer-Hidding uit Noordhorn heeft in de afgelopen decennia een waardevolle collectie kunst bijeengebracht van kunstenaars uit Noord-Nederland, veelal aangesloten bij het bekende kunstenaarscollectief De Ploeg. In de collectie zijn werken opgenomen van o.a. Johan Dijkstra (1896-1978), Jan Altink (1885-1971), Abe Kuipers (1918-2016) en Jan Wiegers (1893-1959). Maar ook hedendaags realisme van kunstenaars als Douwe Elias en Siemen Dijkstra maakt onderdeel uit van de collectie, evenals het bij keramiekverzamelaars gewilde aardewerk van het Groningse merk Adco.
Als telg uit een drukkersfamilie heeft verzamelaar Piet Niemeijer veel belangstelling voor grafisch werk. Dit is af te lezen aan de collectie, die veel houtsnedes en enkele etsen omvat. Belangrijk in de verzameling zijn ook de unieke druksels van Hendrik Werkman.

H.N. Werkman
Hendrik Nicolaas Werkman begon zijn carrière als drukker. Hij had in eerste instantie een grote drukkerij, maar door zakelijke tegenvallers moest hij die verkopen. Hij begon opnieuw, met een kleine drukpers op de zolder van een pakhuis aan het Lage der A in Groningen. Vanaf 1917, na het overlijden van zijn eerste vrouw, begon Werkman met schilderen en werd hij lid van de Groninger kunstenaarsvereniging De Ploeg. Hij nam niet alleen deel aan activiteiten en exposities van De Ploeg, maar verzorgde ook het drukwerk voor de vereniging, waaronder affiches, uitnodigingen en catalogi. Op de zolder van het pakhuis ontdekte Werkman de mogelijkheden van de drukpers als artistiek uitdrukkingsmiddel. Daar ontstonden de voor hem zo kenmerkende ‘druksels’: eenvoudige, kleurrijke verbeeldingen met een grote zeggingskracht. Museum Flehite toont er bijna veertig uit de collectie van Piet en Janny Niemeijer-Hidding.

Door bemiddeling van Willem Sandberg, in die tijd conservator en later directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam, kreeg Werkman vlak voor de oorlog landelijke erkenning met een solotentoonstelling in het Stedelijk Museum. Op 10 april 1945, drie dagen voor de bevrijding van Groningen, werd Werkman doodgeschoten door de Duitsers. In de herfst van datzelfde jaar bracht Sandberg met de tentoonstelling 'H.N. Werkman drukker-schilder' een indrukwekkende hommage aan de vermoorde kunstenaar. Het was tevens het begin van een reeks tentoonstellingen over Werkman in het buitenland.

Kunst in privébezit
De tentoonstelling Kunst uit Noord-Nederland – Werkman e.v.a., Collectie Niemeijer-Hidding, past in de lijn van presentaties van kunst in privébezit, die Museum Flehite sinds 2007 heeft ingezet. Het museum toonde in het afgelopen decennium selecties uit de collecties van de echtparen Kamerbeek, Van Vliet, Van de Haterd, Verhage, Van Schaik, Roetgering en van Ger Fransen en Wim van der Meer.

Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamige publicatie van de hand van Onno Maurer, directeur van Museum Flehite. Het boek is vanaf 9 februari verkrijgbaar in de winkel van het museum en kost € 14,90.

NIEUWE TENTOONSTELLING: AMERSFOORT BEVRIJD!
(Archief Eemland; 19 januari t/m 29 mei 2020)



Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland en dus ook Amersfoort werd bevrijd. De provincie Utrecht en de gemeente Amersfoort besteden aandacht aan de herdenking en bevrijding van Amersfoort in de Tweede Wereldoorlog. Tot en met 29 mei 2020 is de nieuwe tentoonstelling 'Amersfoort bevrijd! Vreugde & verdriet' te zien op de derde verdieping van het Eemhuis. Unieke foto’s, dagboekfragmenten en amateurfilmbeelden geven een beeld van Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog. De tentoonstelling is samengesteld door historicus en gastconservator Richard Hoving.

De tentoonstelling is gratis te bezoeken in het Eemhuis tijdens onze openingstijden:
o Maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag: 9:00 - 17:00 uur.
o Donderdag: 10:00 - 17:00 uur.

DUIZEND JAAR GELOVEN IN AMERSFOORT
Amersfoort heeft een boeiende religieuze geschiedenis die weinig bekend is. Velen hebben wel gehoord van het Mirakel of van de Onze Lieve Vrouwetoren, maar hoe zat dat nu werkelijk met die beroemde bedevaartstad? Waarom waren er zoveel kloosters en waarom was Luther hier niet zo populair? Na de Hervorming had Amersfoort een eigen oplossing voor het samenleven van verschillende godsdiensten. De invloed van de katholieke kerk bleef aanzienlijk en vanaf 1863 groeiden de kerken mee met de uitbouw van de stad. Ze zijn er nog steeds, maar geloven in Amersfoort is de laatste eeuw wel flink veranderd.

In vier bijeenkomsten van de Hogeschool voor Ouderen doet Gerard Raven het verhaal over de religieuze ontwikkelingen uit de doeken. Daarbij is er ook aandacht voor de alledaagse praktijk van het geloof. Bijvoorbeeld de vormen van liturgie, de kerkelijke feesten, de vormen van theater en muziek, de dagindeling van een klooster en de ervaringen van pelgrims.

Data: maandag 10 en 24 februari en 2 en 9 maart 2020.
Tijden: 11.00 uur tot 12.45 uur.
Locatie: Hogeschool Utrecht-Amersfoort, zaal C3.45, alleen op 10 februari zaal C3.49, De Nieuwe Poort 21, 3812 PA Amersfoort

Voor meer info: https://www.hovoutrecht.nl/cursus/geloven-in-amersfoort/

EVACUATIE VAN AMERSFOORT MEI 1940



Van de heer Gerrit Paarlberg kregen we het volgende bericht:

“Wellicht is het de OVF-leden bekend dat aan het begin van de Tweede Wereldoorlog veel Amersfoorters vanwege een evacuatie in verband met dreigend oorlogsgeweld tijdelijk ondergebracht zijn in dorpen in de kop van Noord-Holland. Zo ook in Dirkshorn en omgeving. Als dank voor de gastvrijheid is in 1941 in de gevel van het oude gemeentehuis van Harenkarspel in de plaats Dirkshorn een gevelsteen geplaatst. In dit gemeentehuis ben ik 47 jaar geleden getrouwd met Marja. Het grootste deel van mijn leven heb ik gewoond in de omgeving van Dirkshorn. Sinds 3 jaar woon ik in Amersfoort.

Er is óók zo'n gevelsteen geplaatst in het oude gemeentehuis van Warmenhuizen, toen nog een zelfstandige gemeente. Zo ver ik weet, deelden Warmenhuizen en Harenkarspel destijds één burgemeester. Meer dan 2000 Amersfoorters waren indertijd ondergebracht in deze twee plaatsen. Daarom wellicht leuk om die eens te bezoeken. Momenteel zijn Warmenhuizen en Harenkarspel opgegaan in de gemeente Schagen.”

LEZINGEN OVER DE GESCHIEDENIS VAN HET AMERSFOORTSE GARNIZOEN